نقش و اثر مهاجران بر اقتصاد جوامع میزبان موضوع جدید و تازهای نیست. با این حال درباره اثر منفی مهاجران مباحث زیادی میشود و بسیاری اعتقاد دارند که برای نمونه حضور افغانستانیها در ایران اثرات منفی اقتصادی بسیاری دارد. جدیدترین پژوهشها در زمینه اثر مهاجران نشان میدهد که آنها بر اقتصاد از طریق رقابتیتر کردن بازارها اثر مثبت دارند و این اثر در بدترین حالت خنثی است. تجربه ترکیه در برخورد با مهاجران سوری، ارزیابی اقتصادی یکی از موارد مشابه به ایران را ارائه میکند.
به گزارش اهام ایران، افغانستانیهای مهاجر به ایران، نخستین مهاجرانی نیستند که در تاریخ در نتیجه جنگ و آوارگی مجبور به ترک خانه و کاشانه خود شدهاند. تاریخ، خانه مثالهای بیشماری از داستان مهاجران است. با وجود مهاجرت گسترده افغانستانیها به ایران در طول سالهای گذشته، هنوز مطالعه تجربی و اقتصادی دقیقی از اثر این مهاجرت بر اقتصاد ایران نداریم، اما میتوان موارد مشابهی از مهاجرت در سطح گسترده به اقتصادهایی مشابه اقتصاد ایران را یافت. یکی از این موارد، مهاجرت گسترده پناهندگان سوری به ترکیه با آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱ است.
آیا مهاجران بر شاخصهای اقتصادی و صنعتی جامعه میزبان اثر منفی دارند؟ پاسخ یکجملهای این است که مهاجران در اکثر مواقع اثر مثبت و در برخی موارد در بدترین حالت اثر خنثی دارند. با این حال در هر جامعهای به مطالعه تجربی دقیقی نیاز است تا این اثر برآورد شود. مقایسه ایران با ترکیه در برابر سیل مهاجران میتواند منطقیتر از هر مقایسه دیگری باشد.
یک مطالعه تجربی نشان میدهد که حضور پناهندگان سوری در ترکیه باعث شده است تا ترکها تا حدی مشاغل خود را در بخشهای غیررسمی اقتصاد از دست بدهند. با این حال در نتیجه رقابتیتر شدن بازار کار در این بخش، قیمتهای تمامشده کالاها و خدمات کاهش یافته است که به سود مصرفکنندگان است. نکته مهمی که باید در نظر داشت این است که اثر این مهاجرت بر بازار کار و قیمت تمامشده کوچک است. میتوان انتظار داشت که هرچه ساختار بازار کار به سمت مشاغل غیررسمی سوگیری داشته باشد، ممکن است اثر جابهجایی مشاغل بزرگتر شود.
درگیری داخلی در سوریه که اواسط سال ۲۰۱۱ شعلهور شد، شوک موج مهاجرتی پناهندگان را در بسیاری از مناطق جهان به راه انداخت. همسایگان سوریه (مانند ترکیه، لبنان، عراق و اردن) بیشترین آسیب را از این جنگ داخلی دیدند. براساس ارقام سازمان ملل، تعداد کل پناهجویان سوری ثبتنامشده تا دسامبر ۲۰۱۵ از ۴.۲میلیون نفر فراتر رفت. ترکیه بهتنهایی میزبان حدود ۲.۲میلیون پناهنده بود که بعدها تا بیش از ۳میلیون نفر نیز افزایش یافت. از آنجا که ثابت شد درگیری در سوریه دائمی است و ظرفیت جذب کشورهای همسایه محدود است، تمایل به مهاجرت به اروپا نیز افزایش یافته است. بهطور خلاصه، الگوهای حرکت پناهندگان سوری را میتوان در دو مرحله خلاصه کرد: یک شوک اولیه که مهاجرت سریع و گسترده به سمت نزدیکترین همسایه ایجاد میکند (سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ در ترکیه) و به دنبال آن جستوجو برای خانه دائمی جدید با طولانی شدن انتظار برای آن آغاز میشود (از ۲۰۱۳ به بعد).
تمرکز اصلی این مطالعه پژوهشی، بر جریانهای سریع، عظیم و غیرمنتظره پناهندگان سوری به ترکیه است تا تاثیر این جریانها را بر برخی از بازارهای اقتصادی برآورد کند که عبارتند از: بازار کار، قیمت مصرفکننده و اجاره مسکن. این سه عامل در واقع عواملی هستند که برآورد اثر آنها برای جمعیت بومی بسیار اهمیت دارد. مطابق با سنت برخورد با جریانهای پناهندگی بهعنوان شوکهای مهاجرتی خارجی، میتوان از مهاجرت اجباری از سوریه به ترکیه بهعنوان یک آزمایش طبیعی استفاده کرد. آزمایش طبیعی با استفاده از برخی روشها در اقتصادسنجی جدید توانسته است پیشبرد قابلتوجهی در دانش ما از علیت داشته باشد. در این مطالعه پژوهشی نیز از یک روش اقتصادسنجی مدرن برای آشکار کردن اثر علّی مهاجران بر اقتصاد استفاده شده است.
استراتژی شناسایی از تنوع منطقهای شبهتجربی در تمرکز پناهندگان قبل و بعد از تاریخ شروع مهاجرت در یک محیط تفاوت در تفاوتها بهرهبرداری میکند. تفاوت در تفاوت یکی از روشهای اقتصادسنجی جدید برای شناسایی اثر علّی است. از نظر الگوی حرکت دومرحلهای که در بالا توضیح دادم، این استراتژی شناسایی بر حرکت مرحله اول تکیه دارد؛ یعنی جریانهای ورودی پناهندگان ناشی از شوک اولیه. دولت ترکیه بلافاصله تعدادی کمپ اسکان در نزدیکی مرز ترکیه و سوریه ایجاد کرده و غذا، بهداشت، آموزش و سایر خدمات یارانهای را به پناهندگان ارائه کرد که به تجمع قابلتوجهی از پناهندگان در اطراف اردوگاهها منجر شد. بهطور کلی، دو سال اول ورود پناهجویان را میتوان بهعنوان دورهای توصیف کرد که در آن تصمیم برای مهاجرت و انتخاب مکان در ترکیه عمدتا به مکان و ترجیحات شغلی پناهندگان سوری بستگی دارد.
در روش تفاوت در تفاوتهای پایه، یک «منطقه آزمایش» در مقابل یک «منطقه کنترل» و یک «دوره قبل از مهاجرت» در مقابل یک «دوره پس از مهاجرت» وجود دارد. منطقه آزمایش شامل پنجمنطقه فرعی است که مناطقی با تمرکز بالای مهاجران هستند. از سوی دیگر، منطقه کنترل از چهار منطقه فرعی تشکیل شده که نسبت مهاجر به جمعیت در آن عملا صفر است. بهمنظور انجام درست آزمایش طبیعی، مناطق آزمایش و کنترل از بسیاری جهات از جمله موقعیت جغرافیایی، پیشینه فرهنگی، هنجارها و نگرشهای اجتماعی و سطح توسعه اقتصادی مشابه هستند، در حالی که فقط و فقط از نظر تمرکز پناهندگان متفاوتند که همانطور که توضیح دادم این تفاوت در تمرکز مهاجران توسط نیروهای برونزا هدایت میشود؛ در غیراینصورت انجام آزمایش و شناسایی اثر علّی ناممکن است.
منبع؛ دنیای اقتصاد
