پس از جنگ تحمیلی سوم و تجاوز رژیم صهیونیستی اسرائیل و رژیم آمریکا به زیرساختها و مراکز حیاتی کشور، بخشهای مختلف اقتصادی و صنعتی ایران با شرایطی متفاوت و پیچیده مواجه شدند. در جریان این حملات، بخشی از زیرساختهای حوزه انرژی، حملونقل و صنایع مادر از جمله فولاد و پتروشیمی آسیب دید که همین مسئله بهصورت طبیعی بر روند تأمین مواد اولیه و فعالیت برخی واحدهای تولیدی اثر گذاشت.
با وجود این شرایط ، نکته قابل توجه آن است که چرخه تولید در کشور متوقف نشده و بسیاری از واحدهای صنعتی همچنان در حال فعالیت و تأمین نیاز بازار هستند؛ موضوعی که نشان میدهد تلاش دشمن برای ایجاد اختلال گسترده در اقتصاد و معیشت مردم، به اهداف اصلی خود نرسیده است.
اگرچه در هفتهها و ماههای اخیر بخشی از صنایع با چالشهایی در تأمین مواد اولیه و افزایش هزینهها مواجه شدهاند، اما کمبود گسترده کالا در بازار شکل نگرفته و شبکه تولید و توزیع کشور همچنان فعال است. با این حال، واقعیت آن است که آثار جنگ و آسیب به برخی زیرساختها، بهطور طبیعی فشارهایی را بر صنایع مادر و بهدنبال آن صنایع پاییندستی وارد کرده است.
صنایع فولاد و پتروشیمی بهعنوان ستون فقرات تولید صنعتی کشور، نقشی کلیدی در تأمین مواد اولیه بسیاری از بخشها از جمله لوازم خانگی، ساختمان، خودرو، تجهیزات صنعتی و صنایع انرژی دارند. به همین دلیل هرگونه اختلال در تولید، حملونقل یا تأمین در این حوزهها، میتواند بر هزینه تولید سایر صنایع نیز اثرگذار باشد.
زمانی که صنایع مادر با محدودیت در تولید، کاهش عرضه یا جهش قیمتی مواجه میشوند، نخستین پیامد آن افزایش هزینه مواد اولیه برای صنایع پاییندستی است؛ مسئلهای که مستقیماً قیمت تمامشده کالاها را افزایش داده و توان رقابتی تولید داخلی را تضعیف میکند.
در این میان، حمایت از صنایع مادر و واحدهای پاییندستی، بیش از هر زمان دیگری بهعنوان یکی از الزامات حفظ ثبات اقتصادی و تداوم تولید ملی مطرح است.
افزایش قیمت مواد اولیه فولادی، روندی که قبل از جنگ آغاز شده بود
بررسی قیمت های انواع ورقهای فولادی در بورس کالا از مهر ۱۴۰۴ تا بهمن ۱۴۰۴ نشان می دهد قیمت این مواد اولیه روندی کاملاً صعودی و شتابدار داشته است. ورق گرم HR در این بازه زمانی حدود ۷۶ درصد افزایش قیمت داشته، ورق سرد مورد استفاده در لوازم خانگی نیز با حدود ۵۸ درصد افزایش قیمت عملاً هزینه تولید در این صنعت را بهطور چشمگیری بالا برده بود و ورق گالوانیزه هم تقریباً ۵۸ درصد رشد قیمتی را ثبت کرده که نشان میدهد افزایش قیمت محدود به یک محصول خاص نبوده و کل زنجیره فولاد را دربر گرفته است. اگرچه این رشد قیمتها در سال گذشته نیز فشار قابلتوجهی بر صنایع پاییندستی وارد کرده بود، اما بسیاری از تولیدکنندگان با کاهش حاشیه سود، استفاده از ذخایر مالی و تعدیل محدود تولید، همچنان به فعالیت ادامه دادند.
جنگ تحمیلی سوم؛ فشار بر زیرساختها و چالش تأمین مواد اولیه
با وقوع جنگ تحمیلی سوم و آسیب وارد شدن به بخشی از زیرساختهای صنعتی، انرژی و حملونقل کشور، بازار مواد اولیه نیز تحت تأثیر شرایط جدید قرار گرفت. اختلال در برخی مسیرهای تأمین، افزایش هزینههای عملیاتی و محدودیتهای مقطعی در تولید و لجستیک، موجب شد بازار فولاد و برخی مواد اولیه صنعتی با نوسانات قیمتی و کاهش تعادل عرضه و تقاضا مواجه شود.
با گذشت حدود یک ماه از پایان درگیریها، اگرچه روند بازسازی و بازگشت ظرفیتهای تولیدی در حال انجام است و بخش زیادی از نیاز بازار همچنان از طریق تولید داخلی تأمین میشود، اما بازار فولاد هنوز به ثبات کامل پیش از جنگ بازنگشته است. گزارشهای معاملاتی نشان میدهد قیمت برخی محصولات فولادی در مقایسه با ماههای قبل افزایش قابل توجهی داشته که این مسئله فشار بیشتری را بر صنایع پاییندستی وارد کرده است.
بررسی قیمت ها نشان میدهد برخی از مواد اولیه فولادی که به عنوان اصلی ترین مواد اولیه صنایع پایین دستی نظیر صنعت لوازم خانگی استفاده میشوند در اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ نسبت به بهمن ۱۴۰۴ از حدود ۲۰ الی ۱۰۰درصد افزایش قیمت داشته اند. به عنوان مثال قیمت هرکیلو ورق گالوانیزه در بهمن ۱۴۰۴ حدود ۸۴ هزارتومان بوده که این مبلغ در اردیبهشت ۱۴۰۵ با ۱۱۷درصد افزایش قیمت، حدود ۱۸۳ هزارتومان به تولبدکننده فروخته می شود.
با این حال، فعالان صنعتی معتقدند حفظ تداوم تولید در شرایط دشوار اخیر، نشاندهنده تابآوری بخش صنعت کشور است. در چنین شرایطی، حمایت از زنجیره تولید، تسهیل تأمین مواد اولیه، مدیریت بازار و کمک به واحدهای تولیدی برای تأمین نقدینگی، میتواند نقش مهمی در بازگشت آرامش به بازار و جلوگیری از کاهش ظرفیت تولید ایفا کند.
تداوم تولید در کنار چالشهای موجود
با وجود شرایط دشوار ناشی از جنگ و فشارهای اقتصادی، بخش قابل توجهی از واحدهای تولیدی کشور همچنان فعال هستند و نیاز بازار داخلی را تأمین میکنند. تداوم فعالیت صنایع در چنین شرایطی نشاندهنده ظرفیت بالای تولیدکنندگان، کارگران و فعالان اقتصادی کشور در حفظ پایداری اقتصادی است.
در عین حال، صنایع پاییندستی اکنون با چند چالش همزمان مواجهاند:
- افزایش هزینه مواد اولیه و رشد قیمت تمامشده تولید
- فشار بر نقدینگی واحدهای صنعتی برای تأمین سرمایه در گردش
- محدودیت در دسترسی به برخی مواد اولیه از مسیرهای رسمی
- دشواری برنامهریزی تولید در فضای نوسانی بازار
برخی تولیدکنندگان ناچار شدهاند ظرفیت تولید خود را کاهش دهند یا بخشی از خطوط را بهصورت موقت متوقف کنند تا بتوانند شرایط جدید بازار را مدیریت کنند. با این حال، فعالان صنعتی امیدوارند با بازسازی تدریجی زیرساختها، بهبود شرایط تأمین و حمایتهای هدفمند، بازار به سمت ثبات بیشتری حرکت کند.
ضرورت حمایت از زنجیره تولید
تجربه هفتههای اخیر نشان داده است که پایداری صنایع مادر و حفظ جریان تأمین مواد اولیه، نقشی تعیینکننده در ثبات اقتصادی کشور دارد. در شرایطی که کشور دوره سختی را پشت سر گذاشته، حمایت از تولید و جلوگیری از اختلال در زنجیره تأمین اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
کارشناسان معتقدند مدیریت بازار مواد اولیه، تسهیل دسترسی واحدهای تولیدی به نقدینگی، حمایت از صنایع آسیبدیده و تسریع در بازسازی زیرساختها میتواند به کاهش فشار بر صنایع پاییندستی و حفظ اشتغال کمک کند.
واقعیت این است که اقتصاد کشور در حال عبور از یک دوره دشوار است؛ دورهای که اگرچه با مشکلات و فشارهایی همراه بوده، اما تداوم فعالیت واحدهای صنعتی و نبود کمبود گسترده کالا در بازار نشان میدهد توان تولید داخلی همچنان پابرجاست و تیر دشمن برای فلج کردن مسیر تولید و صنعت در کشورمان به سنگ خورده، و این بخش همچنان با وجود دشواریها، محکم و استوار به حرکت خود ادامه میدهد.
