روند کلی رشد اقتصادی از فروردین سال ۱۳۹۹ تا خرداد ۱۴۰۰ صعودی بوده، در ماههای بعد اما وضعیتی نوسانی را تجربه کرده و در نهایت از اردیبهشت سال ۱۴۰۴ تا دیماه روندی نزولی داشته است. پرسش اصلی اینجاست که چه عامل یا عواملی منجر به این روند شدهاند.
پژوهشکده پولی و بانکی با استفاده از دادههای سطح خرد بخشهای مختلف اقتصادی به برآورد و محاسبه رشد تولید ناخالص داخلی کل کشور اقدام میکند. این نهاد از روشهای یادگیری ماشین و یادگیری عمیق در جهت برآورد رشد اقتصادی استفاده میکند. رشد اقتصادی پژوهشکده پولی و بانکی در سه ماهه منتهی به یک ماه مشخص در مقایسه با مدت مشابه در سال گذشته محاسبه میشود.
سقوط رشد اقتصادی در ۱۴۰۴
برآوردها حاکی از آن است که بعد از خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریمها در سال ۱۳۹۷ رشد اقتصادی کشور در سالهای ۱۳۹۷، ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ منفی اعلام شده بود. از همینرو یک ظرفیت خالی در اقتصاد ایجاد شد و در سالهای اخیر رشد اقتصاد کشور نسبتا در سطوح مطلوبی قرار داشت. بهطوری که رشد اقتصادی سه ماهه منتهی به فروردین سال ۱۳۹۹ از منفی ۰.۴ درصد به ۶.۶ درصد در سه ماهه منتهی به خرداد ۱۴۰۰ افزایش پیدا کرد. امری که عموما به علت تسهیل فروش نفت کشور توسط دولت جدید بایدن رخ داد.
سپس رشد اقتصادی در ماههای بعدتر کاهش یافت و تقریبا بین ۲ تا ۵ درصد در نوسان بود. بهطور مثال تولید ناخالص داخلی در سه ماهه منتهی به آذر ۱۴۰۰ نسبت به مدت مشابه در سال ۱۳۹۹ ۵.۲ درصد افزایش پیدا کرد اما در مقابل در اردیبهشت ۱۴۰۱ رشد تولید ناخالص داخلی ۱.۸ درصد محاسبه شده بود. افزایش بیشتر رشد اقتصادی مستلزم سرمایهگذاری قابل توجه در زیرساختها و صنایع کشور است. موضوعی که در نتیجه تحریمهای اقتصادی مورد غفلت سیاستگذاران قرار گرفته است.
بنابراین اعداد و ارقام نشان میدهد که بین خرداد ۱۴۰۰ تا اردیبهشت ۱۴۰۴ رشد اقتصادی بالا و پایینهای زیادی را تجربه کرده است. اما از اردیبهشتماه به بعد به علت وقوع جنگ ۱۲روزه بین ایران و اسرائیل و نااطمینانیهای بعد از آن رشد اقتصادی روندی کاهشی پیدا کرد و از ۳.۳ درصد در اردیبهشت سال گذشته به ۰.۱ درصد در دیماه رسید. به عبارت دیگر در کنار تحریمهای قبلی، حجم بالای مداخلات مستقیم و غیرمستقیم دولت در اقتصاد، جنگ نیز به مشکلات دیگر کشور افزوده شد. بعد از آتشبس نیز نااطمینانیها به دلیل نگرانیها از شروع دوباره جنگ شدت گرفت.
قابل توجهتر اینکه نزول رشد اقتصادی از اردیبهشت سال گذشته تا دیماه درحالی اتفاق افتاده که هنوز اثر ناآرامیهای دیماه و وقوع جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران خود را در شاخصها نشان نداده است. از همینرو باید منتظر باشیم تا آمارهای جدید مرتبط با رشد اقتصادی در بهمن و اسفند ۱۴۰۴ و حتی فروردین ۱۴۰۵ محاسبه شود تا ارزیابی بهتری از بحران در اقتصاد ایران حاصل گردد.
